Czym jest spektrum autyzmu (wg DSM-5) oraz jak się stawia diagnozę.

Według najnowszej klasyfikacji DSM-V, zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) charakteryzują się występowaniem trudności w dwóch głównych obszarach:

1. Utrwalone deficyty w komunikacji społecznej i interakcjach:
   1. Trudności w nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji.
   1. Problemy z wzajemnością społeczną i dzieleniem się emocjami.
   1. Kłopoty z rozumieniem i używaniem komunikacji niewerbalnej (np. nietypowy kontakt wzrokowy, ograniczona mimika, trudności z gestami).
2. Ograniczone, powtarzalne wzorce zachowań, zainteresowań lub aktywności:
   1. Stereotypowe ruchy, mowa (np. echolalia) lub nietypowe używanie przedmiotów.
   1. Sztywne przywiązanie do rutyn, silny opór wobec zmian.
   1. Nietypowe, bardzo intensywne zainteresowania.
   1. Nadwrażliwość lub niedowrażliwość na bodźce sensoryczne (np. dźwięki, dotyk, światło).

Aby postawić diagnozę, objawy te muszą występować od wczesnego okresu rozwoju, znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie i nie być lepiej wyjaśnione przez inne zaburzenia, np. niepełnosprawność intelektualną.

Jak przebiega proces diagnostyczny spektrum autyzmu z wykorzystaniem „Złotego Standardu” (badań ADI-R i ADOS-2)?

Proces diagnostyczny składa się z trzech etapów, aby zapewnić pełen obraz funkcjonowania pacjenta:

1. Wywiad z rodzicem/opiekunem (ADI-R): Pierwsze spotkanie poświęcone jest zebraniu szczegółowej historii rozwoju (wywiad ADI-R) oraz analizie dotychczasowej dokumentacji medycznej i psychologicznej (czas trwania: 1,5–2 godz.).
2. Obserwacja diagnostyczna (ADOS-2): Drugie spotkanie to bezpośrednia praca z osobą badaną, prowadzona przez certyfikowanego specjalistę. Obserwacja jest starannie kodowana 
   i analizowana zgodnie ze ścisłymi wytycznymi protokołu (czas trwania: 40–60 minut).
3. Przekazanie wyników: Trzecie spotkanie to omówienie sporządzonego raportu. Diagnosta szczegółowo wyjaśnia wyniki obserwacji i wywiadu oraz przedstawia dalsze rekomendacje terapeutyczne (czas trwania: ok. 45 minut).

Wartościowym uzupełnieniem procesu może być dostarczenie krótkiego nagrania wideo, pokazującego swobodną zabawę dziecka w znanym mu środowisku domowym, oraz wypełnienie dodatkowego arkusza informacyjnego.

Kto formalnie stawia diagnozę?

Psycholog-diagnosta przeprowadza badanie (ADOS-2, ADI-R) i na jego podstawie sporządza szczegółową opinię. Ostateczne rozpoznanie (diagnozę nozologiczną) spektrum autyzmu stawia wyłącznie lekarz psychiatra (dziecięcy lub dorosłych), bazując na całokształcie zebranych informacji, w tym opinii psychologicznej i własnym wywiadzie klinicznym.

Czym są narzędzia ADOS-2 i ADI-R?

Diagnoza spektrum autyzmu opiera się na precyzyjnych, uznanych na całym świecie narzędziach, które tworzą tzw. „złoty standard” diagnostyczny.

• ADI-R (Autism Diagnostic Interview-Revised)

Jest to pogłębiony, ustrukturyzowany wywiad kliniczny, który diagnosta przeprowadza 
z rodzicem lub opiekunem. Jest przeznaczony dla dzieci od 2. roku życia, a także dla osób dorosłych. Wywiad koncentruje się na analizie trzech kluczowych sfer funkcjonowania: interakcji społecznych, komunikacji i języka oraz powtarzalnych wzorców zachowań. Całe spotkanie trwa zazwyczaj od 1,5 do 2 godzin.

• ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule – Second Edition)

Jest to wystandaryzowany protokół obserwacji diagnostycznej, dostosowany do wieku 
i poziomu rozwoju językowego osoby badanej (dziecka, nastolatka lub dorosłego). Poprzez serię zaplanowanych aktywności i zabaw, diagnosta ocenia w czasie rzeczywistym kompetencje społeczne, komunikacyjne, sposób inicjowania interakcji oraz obecność sztywnych wzorców zachowań. Obserwacja zajmuje zwykle od 40 do 60 minut.